Zamir (Adıl)

Türk Dili ve Edebiyatı 9. Sınıf Sözcük Türleri

Konu Özeti

Zamir (adıl), isimlerin yerine kullanılan sözcüklerdir. Cümlede ismin tekrarını önler ve ismin yerini alır: Elif geldi, o çok yorgundu.

Zamirler, isim gibi çekim eki alabilir ve cümlede farklı görevlerde bulunabilir.

Zamirin Özellikleri

  • Cümlede isim gibi görev alabilir.
  • İsimlerin yerine geçici olarak kullanılır.
  • Ek alabilir: çekim eki, iyelik eki vb.
  • Birden fazla ismin yerini tutabilir.
  • Cümlede özne, nesne veya tamlayan gibi görevlerde bulunabilir.

Kişi (Şahıs) Zamirleri

Kişi zamirleri insan adlarının yerine kullanılır: ben, sen, o, biz, siz, onlar

  • Ben bugün kütüphaneye gideceğim.
  • O sınıfın en sessiz öğrencisidir.
  • Kendi kelimesi dönüşlülük zamiri olarak kullanılır: Kendime söz verdim.

İşaret Zamirleri

Varlıkları işaret ederek gösteren zamirlerdir: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, burası, şurası, orası, ötekisi

  • Bu çok tatlı bir kediydi. (isimden önce gelirse işaret sıfatı)
  • Bu benim en sevdiğimdir. (ismin yerini tutarsa işaret zamiri)
  • O kelimesi hem kişi hem işaret zamiri olabilir.

Belgisiz Zamirler

Hangi varlığın yerine kullanıldığı kesin belli olmayan zamirlerdir: birkaç, bazıları, herkes, kimse, biri, birisi, hepsi

  • Birileri kapıyı çaldı ama kim olduğu belli değildi.
  • Herkes dersten memnun görünüyordu.
  • Kimse bu kadarını beklemiyordu.

Soru Zamirleri

İsimlerin yerine soru yoluyla kullanılan kelimelerdir: ne, kim, kimi, hangisi, kaçı, nereye, nerede, nereden

  • Kim geldi? (ismin yerine → soru zamiri)
  • Hangi kalem senin? → “kalem” ismiyle birlikte → soru sıfatı

İlgi Zamiri (-ki)

İlgi zamiri -ki ekidir ve cümlede daha önce geçen bir ismin yerini tutar.

  • Benim defterim seninkinden daha kalın. → seninkinden → “senin defterinden” anlamında.
  • Bağlaç olan “ki” veya sıfat yapan “ki” ile karıştırılmamalıdır.

İyelik (Aitlik) Zamirleri

Bir şeyin kime ait olduğunu gösterir: benim, senin, onun, bizim, sizin, onların

  • Benim kedim çok oyuncudur.
  • Onun arabası mavi renkteydi.
  • Bazen yalnızca ek hâlinde bulunur: kitabım, defterin gibi.
Bilmen Gereken:
  • Zamirler isimlerin yerine kullanılır, isim oluşturmaz.
  • İşaret ve kişi zamirleri arasında “o” ve “onlar” gibi ortak kullanımlar vardır.
  • Soru zamirleri, sadece ismin yerini tutuyorsa “zamir”; ismin önündeyse “sıfat”tır.
  • “-ki” eki, yalnızca ilgi zamiri olduğunda ismin yerini tutar.
  • Zamirler sınavlarda sıkça karıştırılır: özellikle işaret–sıfat ve ilgi–bağlaç ayrımına dikkat et.